ناشنوایان تنهاترین جامعه انسانها هستند و بخاطر مشکلات ارتباطی زیاد و عمیق نه میشنوند و نه شنیده میشوند. آنها در جزیره ناشنوایی فقط با همدیگر در ارتباطند، در صورتی که هم جامعه به آنها نیازمند است و هم آنها به جامعه. کتاب پلی برای ارتباط او با جامعه میسازد؛ چرا که دایره لغات او را وسیعتر، درک او را از زندگی عمیقتر و ارتباط او را با محیط آسانتر میکند.
ما در راویژه با شناسایی روشهای مورد پسند ناشنوایان که بیشتر مبتنی بر دیدن و ارتباط گروهیست، با رویکرد “تسهیلگری و خوانش مستقیم” به فعالیت میپردازیم. ما کتابهای بررسی و معرفی شده سال را (از منابعی مثل: شورای کتاب کودک، کانون پرورش فکری، لاک پشت پرنده و …) با معیارهای کتابخوانی برای نوخوان ناشنوا (ناشنوای تازه کتابخوان شده) بررسی میکنیم. سپس روشهای کتابخوانی مختلفی را همراه با تسهیلگر و زبان اشاره به نوخوان ناشنوا ارائه میکنیم. ما درصددیم تا از این طریق فرصت و لذت کتابخوانی و درک ادبیات را با روشهای مختلف به نوخوانان ناشنوا یادآور شویم.
در کتابخوانی ناشنوا مشکلاتی از قبیل: متناسب نبودن متون با ظرفیتها و محدودیتهای ناشنوایی، تقدم روشهای کلامی بر روشهای دیداری، عقب ماندگی کلامی ناشنوایان نسبت به فعالیتهای ذهنی، پیچیدگی فعالیت کتابخوانیِ بدون تسهیلگر وجود دارد. بخاطر این مشکلات کودکان ناشنوا برای درک مفاهیم، ارتباطات، نسبتها و موقعیتها نیازمند روشهایی مبتنی بر دیدن تصاویر، زبان اشاره، زبان بدن یا ابزار هستند.
مدیران مدارس و موسسات فرهنگی آموزشیِ تلفیقی و یا ویژه ناشنوایان و کمشنوایان، می توانند علاوه بر انتخاب مناسبتهای تقویمی و مهارتی، از روشهای زیر نیز برای تدارک برنامه ترویجی ناشنوایان خود کمک بگیرند.
نمایش اشارهای: نمایش به شخصیتهای متن رنگ واقعیت میبخشد و ترس از متون را از میان برمیدارد. در این روش، تسهیلگر با ترکیب زبان متن، زبان اشاره و زبان بدن، زبانی نمایشی برای متن خلق میکند. این زبان نمایشی گاهی با استفاده از تصاویر و اشیای مناسب تکمیل میشود و نمایش اشارهای نام دارد.
ناشنوایان در ارتباط با این نوع ادبیات از انواع مهارتهای خود در اشارهخوانی، لبخوانی و نشانهخوانی تصویری استفاده و ارتباطی خاص با متن ایجاد میکنند. این روش برای کودکان ناشنوا دریچهای است بهسوی دنیای کتابها.
قصهگویی و بلندخوانی با زبان اشاره: این روش برای نوخوان ناشنوا مناسب است و به افزایش گنجینۀ لغات، توان ادراکی و همچنین ارتباطات اجتماعیشان کمک میکند و آنها را برای ورود به دنیای کتابها آماده میکند. همخوانی خود فعالیتی زیباست.
کتابخوانی همراه با درشتنویسی و کلمه بازی: این نوع از کتابخوانی نیازمند تسهیلگر ماهر و آگاه به مشکلات کودک ناشنواست که بتواند در کودک لذت ادبیات و نیاز به خواندن را ایجاد میکند. البته باید جذابیتهای گرافیکی صفحات کتاب اصلی را در نظر گرفت.
تصویرخوانی جمعی: هر چند کتابهای تصویری، برای ناشنوایان مناسب بهنظر میرسند، اما آسانخوان نیستند و برای خوانندگان حرفهای ساخته شدهاند. انتخاب کتاب برای تصویرخوانی جمعی بسیار دشوار است. کتاب باید روان و هیجانانگیز باشد، نه پیچیده و هیجانانگیز؛ بنابراین باید محتوا، تصاویر، نوشتار و چیدمان داستان را سادهتر و گرهها را باز کند و خواننده را از صفحهای به صفحۀ دیگر بکشاند.
کمیک استریپها از کتابهای تصویری جذاب برای نوجوانان هستند. این کتابها با ضرباهنگی تند و هیجانانگیز به تعریف داستان میپردازند. برای نوخوان ناشنوا ممکن است این نوع کتابها به تسهیلگر یا مناسبسازی نیاز داشته باشند. باید دقت کرد هر فراز داستان همراه با تصاویر و نوشتار به ترتیب چیده شده و در کنار هم و هماهنگ قرار گرفنه باشند تا نوخوان ناشنوا را دچار سردرگمی نکنند.
داستانهای تصویری بدون متن بیشتر مناسب خوانندگان خردسالی است که علاوه بر ناشنوایی، معلولیت دیگری نیز دارند. این کودکان علاقهمندند داستانهای خودشان را دربارۀ هر یک از تصاویر خلق کنند.
تهیه و پخش کتابهای الکترونیکی مناسبسازی شده
سامانههای ارتباطی مجازی در سالهای اخیر نقش بسیار مثبتی در ارتباطات ناشنوایان داشته است. بهطوری که کیفیت خواندن و نوشتن آنها را توسعه داده است. این روزها بسیاری از ناشنوایان از این سامانهها استفاده میکنند و برای اینکه از غافله عقب نمانند به مهارتهای ارتباطی خود بیشتر از گذشته توجه میکنند. آنها در دورههای آموزشی نگارش، داستاننویسی، داستانخوانی و … شرکت میکنند. این فرصت بسیار خوبی است که کتابهای الکترونیکی نیز مناسبسازی شود و در اختیار خوانندگان ناشنوا قرار گیرد؛ هرچند اپلیکیشنهای معنییابی نیز در دسترس این عزیزان قرار دارد و ارتباطات آسانتر شده است.